Cách Chọn Design Pattern Phù Hợp trong C#

Bạn đã đọc 23 pattern. Bạn có một bài toán trước mặt. Với cái nào? Bài này là cầu giữa pattern và việc hằng ngày — một cây quyết định map triệu chứng thực tế tới pattern đúng, cộng các ma trận so sánh giải quyết bốn-năm cặp "khoan, cái nào là cái đó?" xuất hiện trong mọi code review.

Đọc một lần khi xong series. Bookmark cho lần kế bạn nhìn refactor và hỏi "cái này nên là pattern nào?".

Bắt đầu từ đâu với ba câu hỏi rồi một pattern?

Mọi quyết định design-pattern trong C# hiện đại lọt vào cây ba tầng. Hỏi theo thứ tự:

flowchart TB
    Q1{Bài toán về gì?}
    Q1 -->|Cách object được tạo| Creational
    Q1 -->|Cách object dây với nhau| Structural
    Q1 -->|Cách object hành động và nói| Behavioral

    Creational --> Q2A{Loại tạo nào?}
    Q2A -->|Share một instance process-wide| Singleton[Singleton]
    Q2A -->|Chọn class concrete nào| FactMth[Factory Method]
    Q2A -->|Chọn họ class liên quan| AbsFac[Abstract Factory]
    Q2A -->|Nhiều field optional, validation| Bld[Builder]
    Q2A -->|Clone template đã cấu hình| Proto[Prototype]

    Structural --> Q2B{Loại dây nào?}
    Q2B -->|Interface không khớp| Ada[Adapter]
    Q2B -->|Hai trục biến đổi cùng| Bri[Bridge]
    Q2B -->|Cây leaf và group| Comp[Composite]
    Q2B -->|Thêm hành vi cross-cutting| Dec[Decorator]
    Q2B -->|Giấu subsystem phức tạp| Fac[Facade]
    Q2B -->|Share instance immutable| Fly[Flyweight]
    Q2B -->|Kiểm soát truy cập trễ / remote| Pxy[Proxy]

    Behavioral --> Q2C{Loại giao tiếp nào?}
    Q2C -->|Pipeline có thể dừng| CoR[Chain of Responsibility]
    Q2C -->|Bọc hành động thành data| Cmd[Command]
    Q2C -->|Evaluate DSL nhỏ| Int[Interpreter]
    Q2C -->|Iterate không lộ cấu trúc| Iter[Iterator]
    Q2C -->|Nhiều peer qua hub| Med[Mediator]
    Q2C -->|Snapshot cho undo| Mem[Memento]
    Q2C -->|Notify subscriber| Obs[Observer]
    Q2C -->|Hành vi theo lifecycle| Sta[State]
    Q2C -->|Swap một thuật toán| Str[Strategy]
    Q2C -->|Khung với hook| Tmp[Template Method]
    Q2C -->|Thao tác mới cho node đóng| Vis[Visitor]

Mỗi leaf là một chương bạn đã đọc. Các phần kế thu hẹp lựa chọn khi hai pattern trông giống.

Cây quyết định theo triệu chứng trông thế nào?

Dưới là cùng cây diễn tả thành "bạn có triệu chứng X → đọc chương Y". Lướt qua trước khi viết code mới; năm phút bạn bỏ ra ở đây tiết kiệm refactor nửa ngày sau.

Triệu chứng tạo object

Triệu chứng composition

Triệu chứng hành vi

Ma trận confusion nào hay lên trong phỏng vấn?

Đây là nửa tá cặp "cái nào là cái này?" cứ xuất hiện đi xuất hiện lại.

Strategy vs State vs Command

Hình giống hệt: interface implement bởi vài class, chọn lúc runtime. Ý đồ là cái khác.

→ Xem Strategy, State, Command.

Decorator vs Adapter vs Proxy

Cả ba bọc một object sau class.

→ Xem Decorator, Adapter, Proxy.

Factory Method vs Abstract Factory vs Builder

Ba pattern creational đều dính líu "tạo đồ".

→ Xem Factory Method, Abstract Factory, Builder.

Mediator vs Observer

Cả hai push notification.

→ Xem Mediator, Observer.

Composite vs Decorator vs Iterator vs Visitor

Bốn cái này lên quanh data hình cây.

→ Xem Composite, Decorator, Iterator, Visitor.

Hình dạng .NET hiện đại trông một liếc thế nào?

Cả series xây quanh một quan sát: implementation giáo khoa mọi pattern GoF đã teo. Implementation map sang feature hiện đại:

Nếu code bạn không trông giống dòng bên phải, có lẽ bạn đang viết implementation 1994 trong khi cái 2026 tồn tại. Ý đồ sống; implementation không.

Khi nào KHÔNG nên dùng pattern nào?

Lời khuyên áp dụng quá đà nhất series này là "dùng pattern". Lời khuyên áp dụng thiếu nhất là "đừng". Ba dấu hiệu không pattern là câu trả lời đúng:

• Bạn có một biến thể. Interface Strategy với một implementation là overhead. Đợi cái thứ hai.
• Framework đã làm. Middleware ASP.NET Core là Chain of Responsibility; bạn không cần cái tự cuộn để validate request.
• Chi phí vượt lợi ích. Ba file thêm cho abstraction không ai dùng là thuế không doanh thu. Pattern phải kiếm tồn tại.

Quy tắc của ba (tham chiếu trong Giới thiệu): đợi đến khi có ba case cụ thể của cùng bài toán mới với pattern. Hai là trùng hợp; ba là pattern.

Đọc PR review sau series này thế nào?

Một khi biết cả 23 pattern, code review thành bài tập từ vựng thay vì đoán mò. Câu review phổ biến giờ phải hiểu ngay:

• "Đây là Strategy lẽ ra phải là State." — thuật toán chọn phụ thuộc lifecycle object, không phải caller.
• "Đây là Decorator muốn thành Proxy." — wrapper kiểm soát truy cập, không thêm hành vi.
• "Đây là Facade quá nhiều method." — application service thành god class.
• "Builder này nên là record." — construction không có staged validation, chỉ field optional.
• "Visitor này nên là switch expression." — hierarchy node đóng và bạn kiểm soát mọi case.

Khi bạn vừa cho và nhận được review này trôi chảy, pattern đã làm việc của nó: chúng là từ vựng cho cuộc nói chuyện từng là cuộc họp 30 phút.

Đọc tiếp gì trong series?

• Bài trước: Visitor — pattern GoF cuối.
• Bài kế: Tổng kết — wrap-up và đọc gì sau series.
• Bản đồ series: Giới thiệu.
• Outline group (nội bộ): scan một group khi cần refresh pattern và tham chiếu chéo của nó.

Một ghi chú cấu trúc cuối. Mọi pattern trong series có cùng bảy section: triệu chứng, hình dạng giáo khoa, hình dạng .NET hiện đại, khi nào bỏ qua, so sánh, ví dụ thật, đi tiếp đâu. Đồng nhất đó cố ý — một khi thấm cấu trúc, đọc lại chương nào mất năm phút. Coi series là tài liệu tham khảo, không phải đọc một lần. Pattern quan trọng nhất khi bạn tìm được cái đúng trong 30 giây, không phải khi bạn nhớ hết tất cả.

Cho nhắc nhở mức code nhanh, transformation hay nhất series này dạy là "nâng hành vi inline thành abstraction swap được":

// Trước - switch inline hard-code lựa chọn
public decimal Discount(string tier) => tier switch
{
    "silver" => 0.05m, "gold" => 0.10m, _ => 0m,
};

// Sau - Strategy qua Func<>, cộng đăng ký DI
public sealed class CartCalculator
{
    private readonly Func<string, decimal> _discount;
    public CartCalculator(Func<string, decimal> discount) => _discount = discount;
    public decimal GrandTotal(string tier, decimal subtotal) => subtotal * (1m - _discount(tier));
}

Một transformation đó là hạt giống nửa pattern trong series. Nhận ra hạt và phần còn lại theo sau.